Jaap Uitterdijk (68), Aart Kraak, de regenboog, vrijwilligerswerk, maatje, buddy

Jaaps negen levens

Poes Nina zit op de vensterbank als Jaap Uitterdijk (68) zijn tweede sigaret opsteekt. Op de achtergrond rijdt tram 19 voorbij. Nina vindt alles best. Ze is opgezet. “Wel een gemis hoor dat er nooit meer een kat op schoot springt.” Op de thee bij een bijzondere Amsterdammer, die zijn biografie liet optekenen door oud vrijwilliger Aart Kraak. Beiden kennen elkaar via De Regenboog Groep.

Door Nicolline van der Spek / Fotografie Merlijn Michon

Aart Kraak (54) was jarenlang vrijwilliger bij De Regenboog Groep en zo’n bijzondere vrijwilliger dat we hem al eerder spraken.

Alweer 5 jaar geleden interviewde hij Jaap Uitterdijk voor het magazine De Zoolmaat (ook van De Regenboog Groep). Hij mocht slechts 500 woorden gebruiken. Dat werd een uitdaging, want hij had kopij voor een heel boek. Dat boek is er inmiddels gekomen, een lijvige biografie over een bijzondere Amsterdammer, getiteld Niet ongebruikt retour.  

Gouden tijden

Jaap Uitterdijk (68) is geboren in het protestantse deel van Andijk. Hij groeide op in een groot gezin waarin alles draaide om de winkel. De wereld van Jaap veranderde compleet toen hij in 1968 in een krantenartikel met zijn homoseksualiteit naar buiten kwam. De volgende dag, op zondag(!), werd hij ontslagen bij de bank waar hij werkte. Afgewezen om zijn homoseksualiteit, ook binnen het gezin, besloot Jaap te gaan werken bij de Holland Amerika Line, waar hij met liters drank zijn 21ste verjaardag vierde. “De drank vloeide veelvuldig aan boord!” vertelt hij. Uit angst om alcoholist te worden, zwaaide hij af en trok hij naar Amsterdam, waar hij de tijd van zijn leven had.

Poes Nina kan er niet over mee praten, want leefde toen nog niet, maar heel even lijkt het alsof Jaap zijn opgezette kat een knipoog geeft, alsof hij zeggen wil: toch Nina, dat waren gouden tijden, de jaren zeventig en tachtig in Amsterdam! Ook zakelijk ging het Jaap voor de wind. Jaap werd schatrijk. Hij stond aan de wieg van de Evangelische Roze Vieringen en was duo-raadslid voor de VVD in Oud-West. Een psychose zette zijn wereld op de kop. Jaap raakte bijna alles kwijt.

Boomlange buddy

Via de Regenboog kreeg hij een maatje: “Dan gingen we samen uit eten, zo gezellig”. Ook is hij een poos voorzitter geweest van de cliëntenraad van De Regenboog Groep. “Amsterdam mag in zijn handjes knijpen met een club als de Regenboog”, zegt hij vanuit zijn luie stoel bij het raam. Jaap is een blij mens, ondanks zijn diabetes. Een half jaar geleden is zijn rechter onderbeen geamputeerd. Gelukkig heeft hij zijn scootmobiel. En gelukkig heeft hij Aart, zijn trouwe ghostwriter.

Aart (links): "Nu zien we elkaar niet meer voor het boek, maar we blijven vrienden" 

“Ik heb hier heel wat dagen gezeten”, zegt Aart. De boomlange buddy moet gewoon wennen dat hij vandaag geen aantekeningen hoeft te maken. “Altijd als ik hier was, zat ik op de bank met mijn laptop op schoot en liet ik Jaap vertellen. Daarna ben ik twee weken in een huisje gaan zitten bij de Vinkeveense plassen en heb ik van al die aantekeningen dit boek gemaakt. Wat me het meest fascineert aan Jaap zijn de vele levens die hij heeft gehad. Van boekhouder in Andijk tot VVD-raadslid in Amsterdzam Oud-West. En alles daar tussenin. Nu zien we elkaar niet meer voor het boek, maar we blijven vrienden, zoals ik met al mijn oude buddy’s vrienden ben gebleven. We moeten snel weer eens een broodje gaan eten, vind je ook niet Jaap?”

De bel gaat.

Als Aart opstaat om de voordeur open te doen, stoot hij onfortuinlijk zijn hoofd tegen de kroonluchter, waarbij er een paar steentjes op tafel vallen.

“Het was je drugsdealer”, lacht hij even later en overhandigt Jaap de papieren zak met medicijnen.

“Ik slik me een ongeluk”, zegt Jaap en vist drie doosjes uit het zakje. “Allemaal voor mijn diabetes.”

Aart pakt de doosjes aan en legt ze naast de steentjes.

Steen

Dan een korte stilte. Jaap neemt een slok thee. Zijn handen trillen een beetje. Hij begint te vertellen over de momenten in zijn leven waarin hij hallucineert, zoals die ene nacht, waarin hij de dierenambulance opbelde. Er was een baksteen door zijn ruit gegaan. Zijn drie katten had hij in veiligheid gebracht. Ze zaten onder het bloed met hun pootjes. Nina had hij in de badkamer opgesloten, de andere twee katten in de slaapkamer. Niet veel later stonden de medewerkers van de dierenambulance in de woonkamer, waar ze Jaap ontredderd aantroffen. Een van de heren streek met zijn hand over de ramen. Vervolgens keek hij naar de grond. Er lag nergens glas. Er was ook geen steen. Jaap hallucineerde. Hij heeft er vaker last van, zegt hij, en neemt weer een slok van zijn thee. Hoe dat zo gekomen is, maakt Aart Kraak prachtig invoelbaar in de biografie die hij schreef over deze bijzondere Amsterdammer.

Niet ongebruikt retour is te bestellen bij uitgeverij BoekScout en Bol.com en kost  22,49.

Net als Aart, buddy worden bij De Regenboog?

vrijwilligerswerk

 

What can you do?

We need your help, become a volunteer! You can help by investing your time and energy, by working with citizens of Amsterdam with unusual stories. Or become a donor! Your money will be well spent on care for homeless people, aid for (former) addicts and people living in poverty or social isolation. You are always welcome to drop by and see how your money is spent. Or why not buy one of the products from our online Gift Shop? A present for someone you know, perhaps. It's all contributing towards a better society. And that's great, isn't it?

 

Voluntary work in Amsterdam

Volunteer! Broaden your horizons, get to know the city from a different perspective and feel good.

Become a donor

A decent life for all residents of Amsterdam. Help us achieve it by registering as a donor. 

Give someone a gift

Discover original products in our (online) Colors shop. Or donate to a specific Regenboog project. Make a difference!