IN HET PAROOL - ‘Overlastgevers’ Oosterpark ook inwoners stad

Opinie: ‘Vergeet niet dat ‘overlastgevers’ in de Oosterparkbuurt ook zelf inwoners van de stad zijn’

Inwoners van de Oosterparkbuurt voelen zich onveilig door dakloze drugsgebruikers. Om de situatie te verbeteren, moeten de gebruikers juist als medebewoners worden gezien in plaats van als probleem, stelt visueel antropoloog Fay Toxopeus.

Geschreven door: Fay Toxopeus, gepubliceerd in Het Parool, 7 maart 2026 (foto's: De Regenboog Groep, Marlise Steeman)

De ervaren overlast van dakloze drugsgebruikers in en rond het Oosterpark is een terugkerend onderwerp van discussie. Na het lezen van de vele nieuwsberichten die de afgelopen tijd zijn verschenen, voel ik de behoefte ook mijn perspectief te delen als onderzoeker én inwoner van Amsterdam-Oost.

Afgelopen week schreef een Paroollezer dat zij zich onveilig voelt in ‘haar’ buurt rond het Oosterpark, waar zij twee jaar geleden is komen wonen. Zij beschrijft hoe de toename van dakloze drugsgebruikers voor overlast zorgt en stelt dat veiligheid een basisrecht is.

Zij is niet de enige bewoner die zich hierover uitspreekt. In interviews bij AT5 en tijdens buurtbijeenkomsten hoor je vergelijkbare frustraties: bewoners zien gebruikers openlijk hun ding doen ‘op ons plein’, ‘in ons park’, ‘in onze straat’ en ‘in onze buurt’.

Publieke ruimte

Bij het horen van zulke uitspraken stel ik mezelf steeds de vraag: wanneer behoort een publieke ruimte eigenlijk tot jou? Wanneer mag of kan een burger een straat, park of plein als ‘van mij’ beschouwen? Behoren mensen met een huis en materiële bezittingen meer tot een buurt dan anderen die zich er ook bevinden? En betekent dit dat basisrechten als veiligheid voor deze mensen zwaarder wegen dan de rechten van mensen die zich, vaak uit noodzaak, zonder dak boven hun hoofd in diezelfde buurt bevinden?

Ik erken absoluut de frustraties van bewoners. Tegelijkertijd zie ik een ander probleem in het debat: de afwezigheid van een wij-perspectief. Wanneer veiligheid uitsluitend wordt geformuleerd als een individueel recht – veiligheid ‘in mijn straat, mijn park, mijn plein’ – lijkt de oplossing vooral te liggen in het beschermen van het individu tegen het kwaad. In dit geval: de dakloze drugsgebruikers van het Oosterpark, die officieel worden bestempeld als ‘overlastgevers’. Maar wanneer een groep mensen vooral nog als een geobjectiveerde categorie wordt gezien – als ‘overlastgevers’ – dreigt een belangrijk besef verloren te gaan: dat het hier ook om mensen gaat.

Ik wil hiermee niet zeggen dat de overlast die bewoners ervaren niet serieus moet worden genomen. Het verlangen naar erkenning van een basisrecht als veiligheid is begrijpelijk en belangrijk. Maar wanneer een groep mensen enkel nog als een probleem wordt gezien dat moet worden opgelost, verdwijnt daarmee ook hún erkenning als inwoners van de stad.

Gestript van hun menselijkheid

Hiermee komen niet alleen hun basisrechten, maar ook hun algehele bestaansrecht onder druk te staan. Met alle gevolgen van dien. Zo wordt gemakkelijk vergeten dat veel van deze ‘overlastgevers’ zich al jarenlang, soms zelfs decennialang, in Amsterdam-Oost bewegen. Gestript van hun menselijkheid lijkt de logische oplossing tegen deze overlastgevers in toenemende handhaving te liggen die hen zo uit ‘onze’ buurt moet ‘verwijderen’.

Als we meer open zouden staan om niet alleen te focussen op ons individuele welzijn, maar ook bereid zijn om de uiterst precaire leefomstandigheden van deze groep mensen beter te begrijpen, ontdekken we misschien dat ook zij zich ongehoord en onbeschermd hebben gevoeld en blijven voelen door structureel falend beleid.

Deze erkenning betekent niet dat het probleem van overlast meteen verdwijnt. Maar zolang het debat vooral wordt gevoerd vanuit wat het individu stoort of bedreigt, blijven andere oplossingen buiten beschouwing.

Wij-perspectief

Misschien ligt een deel van de oplossing namelijk in het verschuiven van het ik-denken naar het wij-denken. Als bewoners zich zo sterk verbonden voelen met de buurt waar zij wonen, vraagt dat ook om een gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor diezelfde buurt. Niet alleen verwachten dat oplossingen van bovenaf komen, maar ook zelf nadenken over hoe we als buurt met buurtproblemen omgaan.

Een ideaalbeeld misschien, maar alleen al het denken vanuit een wij-perspectief – en het zoeken naar gezamenlijke oplossingen – kan een buurt als de Oosterparkbuurt een andere koers laten varen.