Patrick (70) is geboren in Algerije. Al meer dan 40 jaar woont hij in Nederland, zonder papieren. Al die tijd lukt het maar niet wat hij wil: een bewijs dat hij hier officieel mag zijn.
Onder zijn jas haalt Patrick een map vandaan. Patrick is niet zijn geboortenaam, maar hij gebruikt ‘m al jaren. “Dat is makkelijker.” Uit de map haalt hij tientallen insteekhoesjes met papieren. Het zijn aanvragen voor een verblijfsvergunning, mails van advocaten, straatjuristen, van de ombudsman, een samenvatting van een psychiatrisch onderzoek. Hij heeft zijn zaken op orde. Hij laat een brief van een advocaat zien. De zoveelste: als een jurist niets meer voor hem kan doen, zoekt hij een ander. En nog altijd heeft hij geen verblijfsvergunning. Oneerlijk, vindt hij. In 1984 kwam hij op een toeristenvisum via België hiernaartoe. Zijn moeder was 16 toen ze hem kreeg. In zijn jeugd in Algerije werd hij heen en weer geslingerd tussen families. In Nederland was het beter. Hij werkte hij in een coffeeshop, op de markt, in een kledingatelier. Hij stond in een garderobe van een discotheek. Hij had een uitgebreide vriendenkring, een relatie.
Gemeenschapsman
Werken kan inmiddels niet meer, zijn lichaam kan het niet aan, maar een groot netwerk heeft hij nog altijd. Patrick zet zich als vrijwilliger bij de inloophuizen van De Regenboog Groep in voor andere dak- en thuislozen. Voor migranten vertaalt hij brieven. Hij gaat mee naar afspraken. Zit in werkgroepen. Op het Amsterdamse Centraal Station ving hij vluchtelingen op en wees ze de weg. De stad is zijn thuis. “Ik ken de stad beter dan veel studenten.” Maar in tegenstelling tot de studenten, heeft hij nergens recht op. De koppelingswet, bedoeld om illegaal verblijf tegen te gaan, onthoudt ongedocumenteerden alle sociale voorzieningen zoals de bijstand en zorgtoeslag. Dat maakt het leven zwaar. Daarover ging Patrick in gesprek met toenmalig burgemeester Van der Laan, later met Femke Halsema. “Telkens vertel ik mijn verhaal, maar ik schiet er niets mee op.”
“Telkens vertel ik mijn verhaal, maar ik schiet er niets mee op.”
Recht
In een insteekhoesje zit een brief van de IND, gedateerd uit 2016. Eén zin heeft hij met een rode pen onderstreept: een verwijzing naar een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. “Er moet sprake zijn van een zeer langdurig verblijf om eventueel in aanmerking te komen voor een verblijfsstatus”, staat er. “Dan heb ik er toch recht op?” Hij pakt zijn telefoon en laat zijn medisch dossier zien. Het bestand telt 86 (!) pagina’s. Het gaat niet goed de laatste tijd, zegt hij. Hij heeft diabetes en glaucoom, is vaker verward. Hij krijgt medisch noodzakelijke zorg en heeft sinds kort een vaste huisarts. Maar telkens is het een diagnose hier, een paar pillen daar. Radeloos wordt hij van zijn uitzichtloze situatie. Zijn vader en moeder zijn inmiddels overleden. Algerije is na 40 jaar niet meer hetzelfde. Wat moet hij nu? vraagt hij. Wie kan hem helpen? Hij weet het zelf niet meer. “Maar”, in zijn stem klinkt een sprankje hoop. “Ik heb een nieuwe advocaat, wie weet kan die nog iets voor me betekenen.”
Tekst: Marianne Lucieer en Linda Samplonius | Fotografie: Mona van den Berg
Patrick
Wat is het probleem?
15.000 ongedocumenteerden leven in Amsterdam, volgens officiële schattingen
Steeds meer langdurig ongedocumenteerde ouderen worden minder zelfredzaam en hebben hulp nodig rond opvang, bestaanszekerheid en toegang tot (medische) zorg. Zonder inkomsten en met een kwetsbare gezondheid raakt hun sociale netwerk uitgeput.
tussen 10.000 en 30.000 volgens schattingen van organisaties in de stad
Bron: amsterdam.nl
Deze mensen hebben vaak lang en hard gewerkt in de bouw, schoonmaak of andere vormen van dienstverlening. Zij werden vaak uitgebuit en bouwden geen pensioen op. Nu zijn ze op leeftijd en kwetsbaar. En worden afhankelijker van organisaties zoals De Regenboog Groep.
Wat doet de Regenboog?
Verblijfsregeling
Op 2 januari 2025 opende bij Het Amsterdams Solidariteits Komitee Vluchtelingen (ASKV) het loket voor de verblijfsregeling voor Surinaamse oud-Nederlanders. Voor de regeling hebben De Regenboog Groep en andere partijen jarenlang gestreden. Eindelijk is er een oplossing voor een groep mensen die decennialang in een juridisch niemandsland hebben verkeerd.
Toegankelijker zorg
De Regenboog Groep zet in op een betere toegang tot voorzieningen zoals zorg en huisvesting en een verbetering van de verblijfsrechtelijke positie van oudere ongedocumenteerden. We werken onder andere met Stichting Kruispost aan toegankelijker medische zorg, waaronder ook langdurige zorg onder de Wet langdurige zorg (Wlz). Samen schreven we in 2025 een praktische handleiding voor hulpverleners die werken met ongedocumenteerde cliënten. Daarin staan handvatten voor het organiseren van langdurige zorg.
Inloop voor ouderen
Samen met het Wereldhuis runnen we een maandelijkse inloop voor oudere ongedocumenteerden. Met de Protestantse Diaconie hebben we gezorgd voor een vaste huisvestingsplek voor een groep ouderen. Daarnaast ontwikkelen we een plan om meer mensen een bed en opvang te geven.