Ervaringswijzer is een werkproject van Regenboog-tak SCIP: van en voor mensen met een psychiatrische kwetsbaarheid. Het biedt een leeromgeving waarin deelnemers hun dagelijkse ervaringen omzetten in deskundigheid. Niet de grote problemen of trauma’s staan centraal, maar juist het alledaagse, omdat daar verrassend veel wijsheid in schuilt. We spreken wijsheidsonderzoeker en trainer van dit SCIP-project: Herman Snijders.
Elke maandag delen de deelnemers van Ervaringswijzer wat ze hebben meegemaakt en kiezen ze samen een thema. Op dinsdag verdiepen ze zich in dat onderwerp en op woensdag leren ze hoe ze er een training over kunnen geven: van verhaalopbouw tot houding en presentatie. Aan het eind van de week verzorgen ze een deel van de workshop over het gekozen thema. Zo groeien zij stap voor stap in het doelgericht inzetten van hun eigen ervaringen om anderen te ondersteunen.
“Ze pruimen me, omdat ze denken: o, die struikelt net zo door het leven als wij”
De groep wordt begeleid door Herman Snijders, die net zo open is als de deelnemers. “Daardoor pruimen ze me”, lacht hij. “Ze zien: o, die struikelt net zo door het leven als wij.” Waarna hij serieuzer vervolgt: “Mensen voelen dat ik ook het nodige heb meegemaakt. Ik stel me kwetsbaar op en deel mijn eigen moeilijke momenten. Dat waarderen ze.”
Wat je ermee doet
Bij Ervaringswijzer gaat het niet om zware problematiek; daarvoor zijn professionele hulpverleners. Hier draait het om ogenschijnlijk kleine dingen. Je loopt een buurtcentrum binnen en hebt het gevoel dat je raar wordt aangekeken. Hoe ga je daarmee om? Of je zegt iets tegen je partner wat totaal verkeerd valt. Hoe pak je dat aan? Herman: “Juist de alledaagse ervaringen -of die nu van jezelf zijn of van een ander- leren ons veel. Het gaat niet zozeer om de ervaring zelf, maar om wat je ermee doet. Welke wijsheid kun je halen uit een alledaagse gebeurtenis?”
“Als je nergens naartoe hoeft, valt er van alles te ontdekken”
Niet uit een boekje
We leven in een tijd van de maakbare mens. Zo vinden zelfhulpboeken gretig aftrek, ook bij de mensen die Herman begeleidt. Maar, zegt hij: “Bepaalde wijsheden kun je niet uit een boekje halen. Soms heb je meer aan mensen die in een vergelijkbare situatie zitten en willen vertellen over hun ervaringen. Het wordt interessant wanneer wat iemand zelf ervaart, botst met wat hem of haar door anderen is verteld. Dan ontstaan vaak interessante inzichten. Zo hadden we eens een deelnemer die dankzij een stage bij ons haar bachelor heeft behaald, terwijl haar psychiater had gezegd: ‘Ga jij maar niet studeren, anders raak je in de war.’ De deelnemers hebben vaak te maken gehad met tegenslag. Soms moesten ze het toekomstbeeld van ‘worden’ -een opleiding, een baan- loslaten.” Daardoor verschuift de focus meer naar het ‘zijn’ van iemand. “Daar leg ik de nadruk op: niet op wat je moet worden, maar op de kwaliteiten die je al had. Ons motto is: als je nergens naartoe hoeft, valt er van alles te ontdekken.” Herman wijst naar de bomen buiten. “Niemand zegt: die boom is beter dan die andere. Ze hebben ieder hun plek. Dat geldt ook voor jou. Je hoeft alleen anders naar jezelf te kijken. En dat leer je door ervaringen te delen. Je wordt wijzer door open te staan voor andere perspectieven.”
Wijzer van elkaar
Zijn eigen ervaringen gebruikt Herman als aanjager voor de ervaringen van anderen. “Het ging een keer over de vraag: moet je je problemen zelf oplossen of om hulp vragen? Dan vertel ik over mijn ervaringen met hulpverleners en coaches, zoals dat ik de klik met iemand heel belangrijk vind. Dan komen anderen ook los. Het is een groepsproces. Ik bied wel een kader, maar ik vertel niet hoe het zit; we worden wijzer van elkaar.” Daarbij is het oefenen met herkenbare situaties heel belangrijk. “Je kunt een boek lezen over assertiviteit, maar pas door te oefenen, merk je wat je in de praktijk nodig hebt. Dit doen we op woensdag in de trainersgroep. Bijvoorbeeld door met een rollenspel te werken waarbij een boze buurman aanbelt. Dan spreek je niet alleen je hoofd aan, maar ook de wijsheid van je lichaam. Door bijvoorbeeld stevig te staan.”
“We bespreken elke week een ander thema, maar eigenlijk geven we maar één workshop: anders durven denken én doen”
Midden tussen twee uitersten
“Het gaat ons dus om hoe je omgaat met alledaagse situaties. Een onderzoeker met wie ik samenwerkte, definieerde wijsheid als: het omgaan met onzekerheid bij levensbrede dilemma’s; situaties waarin je niet duidelijk weet welke kant het opgaat. Daarvoor bestaan allerlei vuistregels. Een belangrijke voor mij is dat wijsheid vaak midden tussen twee uitersten ligt. Dat bracht me bij mijn interesse in Tao en polariteitsmanagement. Mensen kiezen vaak één pool in zo’n dualiteit. Bijvoorbeeld: de kracht van kwetsbaarheid en open zijn over jezelf. Maar daar zitten ook nadelen aan. Hetzelfde geldt voor een masker ophouden: ook dat heeft voor- én nadelen. In het verkennen en afwegen van die verschillende kanten probeer ik de ervaringswijsheid van mensen naar boven te halen. En over de verschillende thema’s heen zoek ik weer naar achterliggende principes. Dat is een proces. We bespreken weliswaar elke week een ander thema, maar eigenlijk geven we maar één workshop: anders durven denken én doen.”
Meer informatie over Ervaringswijzer
Op www.ervaringswijzer.nl lees je meer over dit SCIP-project en de hieruit vloeiende activiteiten.
Herman Snijders van Ervaringswijzer
Tekst: Nicolline van der Spek | Foto's: Marlise Steeman | Eindredactie: Jola Gosen